Westerlee verdwenen molens


Korenmolen van Westerlee bouwjaar 1788: opgeblazen tijdens
de tweede wereldoorlog in 1944

Korenmolen 2

Korenmolen 3

Korenmolen 4

Korenmolen 5

Korenmolen 6

Afbeelding van het veilingcomplex van Westerlee met rechtsboven de korenmolen.
Jaar c.a. 1925

Gedeelte uit de foto van hiernaast met de molen nog in bedrijf.

 


 Korenmolen7

De molen in 1936 na de veilingbrand.

Korenmolen Westerlee.

Korenmolen Westerlee.


 


De korenmolen die werd opgeblazen.

De Lier -
In augustus 1994 was het vijftig jaar geleden dat de bezetters de korenmolen bij Westerlee opbliezen. De molen heeft een eeuwenlange, roemruchte geschiedenis. De molen wordt voor het eerst vermeld in 1353 in de grafelijke leenregisters. In deze registers liet de graaf aantekenen aan wie hij bepaalde rechten had gegeven. Helemaal zeker is men niet. Genoemd wordt de Hoernemolen, in de buurt van een Groeneweg. Hoerne zou een verschrijving van Koerne (=3Dkoren) kunnen zijn. Meer zekerheid is er in 1393. In dezelfde leenregisters staan 'de molen, molenwerf en de wind; vermeld. Eigenaar was Gerijt van Heemskerck, waarna velen anderen volgen. In 1604 blijkt Adryaan Cornelisz de molenaar en in 1620 Leendert Fransz den Aert. In 1627 sterft deze molenaar en zijn vrouw weduwe Neeltje Jans, verkoopt de molen voor 3200 gulden aan haar zoon Jacob Lenaertsz, die als achternaam Van der Lee aanneemt. Hij laat de standaardmolen rond 1630 vervangen door een wipmolen, wat makkelijker te hanteren is met de maalstoelen op de begane grond. Deze wipmolen gaat ongeveer 150 jaar mee, totdat in 1788 Willem de Oude molenaar wordt. Hij wil met zijn tijd meegaan en sterker en groter worden. De molen wordt vervangen door een ronde, stenen grondzeiler. Naast de molen komt een woonhuis en schuurtje vlak langs de Hoefweg (thans Leeweg), vlakbij de brug over de Lee. Aan de andere zijde van de brug staat tot de huidige dag de Leewoning. Na tien jaar verkoopt Willem de Oude de korenmolen aan Bernardus Nieuwland, welke hem slechts vijf jaar bezit. Het zijn woelige tijden wegens de Franse overheersing, met veel onzekerheden in de handel. 

Stoom
De molen van Westerlee is gaandeweg door de mechanisatie verbeterd. In 1891 wordt een stoomwerktuig ge´nstalleerd, met een stoomketel van tien pk, 'dienstig om de bestaande maalstenen in de windmolen met stoom aan te drijven;. Op windstille dagen is de molen nu ook in bedrijf om graan te malen. Al in 1914 wordt de stoommachine vervangen door een zuiggasmotor, welke twee koppels maalstenen afwisselend kan aandrijven. Eigenaar Wim van der Plas, die de molen voor 20.000 gulden van zijn vader heeft overgenomen, breidt de molen en de twee pakhuizen uit. Hij koopt een deel van een pakhuis, bergplaats en varkensschuur erbij. Blijkbaar hield hij ook varkens, waarvan de mest wel in de tuinderij werd gebruikt. In 1931 wordt de zuig-gasmotor vervangen door een dieselmotor, de Crossley-Engeland met 40pk. Inmiddels werd het transport intensiever en werd na enige jaren een Ford vrachtwagen aangeschaft. De paarden en wagens verdwenen. Nog enige tijd bezat men ook een schuit voor aan- en afvoer over het water naar de cliŰnten. Soms kwam een beurtschipper afmeren achter de houten schuur, welke naast het woonhuis stond. Een eenvoudige hijsinstallatie haalde de zakken ma´s of ander graan omhoog in het pakhuis, vanwaar het verder via de molenstenen tot meel werd vermalen. Rond 1933 raakte de molen zichtbaar verouderd. De wieken zoefden steeds minder door de lucht en afbraakplannen begonnen steeds scherper vorm aan te nemen. In 1938 was het zover. De roeden, as, bovenwiel en ander drijfwerk met de complete kap en buitenkruiwerk werden van de bijna 150 jaar oude molenromp genomen en een licht gepunte afdekkap werd gemonteerd. Een 'peperbus' was het resultaat. Een elektrische hamermolen maalde nu het graan, speciaal voor veevoer. 

Oorlog
De oorlog bezorgde de molenaarsfamilie een moeilijke tijd. Dure vergunningen om aan graantoewijzing te komen maakten het werk niet eenvoudiger. In 1943 vorderden de Duitsers de vrachtauto van de molen, die inmiddels als maalderij werd omschreven. Voor de molenaarsfamilie Van der Plas was er al een aantal jaren een andere, extra zorg bijgekomen. De oude Jan van der Plas leed al een aantal jaren aan tbc. Na een lang ziekbed overlijdt hij op 6 mei 1942. Zoon Wim en docter Lenie hadden ook tbc en de nog jonge Wim stierf op 20 juli 1942. Enige jaren later volgde Lenie, pas 18 jaar oud. Weduwe Van der Plas trekt uit haar woning aan de Leeweg naar haar schoonzoon, die molenaar is te Goudswaard. Zij overlijdt op Tweede Kerstdag dat jaar, oud 75 jaar. Op de molen blijft de vrouw van Wim van der Plas achter, Maartje de Munnik met haar kinderen Lenie, Bep en Jan. De knecht Rien Huis draait zo goed en zo kwaad als het gaat verder met het bedrijf. Ondertussen zijn de Duitsers in de omgeving druk bezig om zich in te graven tegen de verwachte landing van de geallieerden. Tankgrachten, versperringen en bunkers worden aangebracht. De Leemolen stond in de weg en moest verdwijnen. De molenaars zagen de bui hangen en begonnen de molen tijdig te slopen. De dieselmotor dook onder bij een tuinder. Een koppel maalstenen ging naar graanhandel Van Vliet in De Lier. In augustus 1944 naderde het einde van de Leemolen. De molenaarsfamilie en de omwonenden moesten hun huis verlaten en werden aangeraden de vensters met platen dicht te spijkeren, wegens de opblaasplannen van de Duitsers. Tot driemaal toe werd een springlading aangebracht in de romp. Het bouwwerk werd tot puin gereduceerd. Het huis en schuren werden direct daarna gesloopt. Een kale plek bleef over bij de Leebrug. In 1950 zette de voormalige knecht Rien Huis het maalbedrijf voort. Dat functioneerde slechts tot 1958, waarna maalderijgebouw en woonhuis werden verkocht aan de Co÷p.. Tuinbouwvereniging Westerlee. Tot op de dag van vandaag staan daar thans nog de gebouwen.

De verdwenen korenmolen was bijna 500 jaar oud. 


Bovenstaand verhaal is een bewerkte samenvatting van het boekje 
'De Korenmolen De Leemolen Westerlee' door A. M. van Dop.

Deze schitterende foto van de Leemolen in vroeger tijden ontvingen we van Dhr. Arie Augustinus, waarvoor onze hartelijke dank. Klik op de foto om hem groter te zien
Deze schitterende foto van de Leemolen in vroeger tijden ontvingen we van 
Dhr. Arie Augustinus, waarvoor onze hartelijke dank.
Klik op de foto om hem groter te zien.


De Lee Molen op 24 april 2001
Met dank aan LW Koppenol.

 

 

                                                                                                           Deze pagina is gemaakt op 25-12-2006: Tijd: 20:22 uur.                                                         Index  verdwenen molens
                                                                                                                                                                                                                 Laatste wijziging: 8-10-2009: tijd 21:13 uur
                                                                                                                                                                                                                
Met dank aan: de Hollandsche molen/Rob Pols/Hans Klok/Gerard Barendse/
                                                                                                                                                                                                                Erwin Esselink/Teun van der Sloot/voor het gebruik van de foto's