" de molen van 's-Gravenzande"


   

Reeds in 1318 kende de stad s-Gravenzande 2 korenmolens: "De Voormolen", die in de omgeving van het huidige zuidwind heeft gestaan en in de tijd van de reformatie werd verwoest en "De Achtermolen", die al in 1270 bestond en gelegen was aan het einde van de huidige Molenstraat. In de vorige eeuw heette een opvolger van deze laatste molen "De Fortuin". Deze brandde in 1879 af, toen de molenaar bezig was met het smeren van het gangwerk met bijenwas. Deze molen werd niet meer herbouwd. Mogelijk werd hierna, om toch te kunnen malen, het maalderijgebouwtje aan de Naaldwijkse weg gesticht, waarin een stoommachine lag die twee koppels stenen aan kon drijven. De molenaar was Luiendijk en daarvoor was een zekere Schuddebeurs eigenaar. In 1903 kocht de vanuit Sliedrecht afkomstige Nijs Maat, de opa van de laatste eigenaar Nijs Maat, de stoommaalderij aan. in 1908 werd vergunning aangevraagd voor het bouwen van een "windbaliemolen" naast de bestaande maalderij. Voor molenbegrippen is de molen dus nog niet erg oud. Geheel in het teken van deze tijd, gebruikte men hiervoor geen nieuwe molen, maar een tweede hands houten achtkante molen. Deze molen was oorspronkelijk een poldermolen van de polder "Kerk en Zanen" te Alphen aan de Rijn, die daar in 1869 gebouwd was en door stoombemaling overbodig geworden. Nijs Maat liet de molen hier plaatsen op een nieuw gemetselde achtkante, ruim zes meter hoge stenen onderbouw. De molen werd ingericht als korenmolen met drie koppels stenen, twee zgn. "mestingstenen" om veevoer te kunnen malen en een voor tarwemeel. Op 4 februari 1909 was de molen maalvaardig, want op het zware spoorwiel staat met potlood geschreven: "De eerste steen gebild den 4 de februari 1909 door L.H. Degenhart van Wateringen".
Deze was destijds molenaarsknecht bij David Hoek op de korenmolen "Windlust" in Wateringen en stond bekend als een zeer kundig scherper van molenstenen. Toen de molen eenmaal maalvaardig was, is men zoveel mogelijk met de wind gaan malen. De bouwprijs van f 6000,- was dan ook binnen vijf jaar terug verdiend.              Zo verrees dus "de molen van Maat", zoals hij door de plaatselijke bevolking werd genoemd. Nijs Maat maalde veelal in de maalderij en de molenaarsknecht Piet Verhagen maalde met de molen. In de maalderij was inmiddels in 1915 de stoommachine vervangen door een oliemotor, die twee koppels mestingsstenen kon aandrijven. Aanvankelijk werd het lijf met zinken golfplaten bekleed. Dit beviel niet, waarna er een leien bedekking werd aangebracht, iets wat maar zelden bij molens voorkwam. In de Tweede Wereldoorlog werd in werd in de molen een mengketel bijgeplaatst, die aanvankelijk door de wind en later door een elektromotor werd aangedreven. Later werd ťťn van de koppels voerstenen ingericht als een elektrisch gedreven tarwekoppel en de andere verdween geheel om plaats te maken voor een graansilo. Met het overgebleven windgedreven koppel tarwestenen, bleef de molen nog in bedrijf tot half  zestiger jaren. Toen kwam de molen stil te staan en raakte in verval. Het duurde tot 1977 eer de molen uitwendig gerestaureerd werd. Het molenlijf werd flink onderhanden genomen, er kwam een nieuwe balie en een nieuw wiekenkruis uitgerust met het systeem FauŽl.  Zo kwam de molen weer regelmatig in bedrijf tot 1989. Uitwendig was de molen piekfijn in orde, doch inwendig begon er steeds meer aan te mankeren. Om die reden kon er vanaf die tijd ook niet meer met de wind gemalen worden. Thans is de molen eigendom van  stichting de s-Gravenzande Korenmolen en is de molen in 2002 weer geheel maalvaardig gerestaureerd zodat dit belangrijke cultuurhistorische monument voor s-Gravenzande bewaard zal blijven voor de toekomst.  
In 2012 heeft met het in slechte staat verkerende wiekenkruis weer vervangen. Er zitten nu gelaste en verzinkte deelbare roeden van de firma Vaags uit Aalten in.
Bekijk hier de foto's van de restauratie uit 2002: Foto's  
Door een ongeval op 6 februari 2014 is het wiekenkruis verloren gegaan. Restauratie wacht.

Technische gegevens

bouwjaar
adres
type
functie
eigenaar
molenaars
openingstijden  

eigen website        
1908
Naaldwijkseweg t/o no 120
stellingmolen
korenmolen
stichting de s-Gravenzandse Korenmolen. (F. Post 0174 416840)
Marga Scheffer/Cock Weerheim (06-52464645)
Wanneer de molen draait en het openingsbord buiten staat van 10.30-16.30 uur. Voor een afspraak bel het bovenstaande telefoonnummer van
Cock Weerheim.

http://www.molenvansgravenzande.nl/

Constructie

voet
romp
kap
wiekenkruis


vlucht
wiekvorm
bovenas
kruiwerk
vang
inrichting


luiwerk          
achtkante stenen voet van 6,50m. hoog
houten achtkant gedekt met zinken leien (solanges)
gedekt met dakleer
gelaste stalen, verzinkte, deelbare roeden, Fabr. Vaags, Aalten ;
binnenroede: nr 279
buitenroede: nr 280 ( beide uit 2012)
23,80 m.
systeem FauŽl met regelborden
gietijzer, fabrikaat, L.I. Enthoven & Co te s'Hage, jaar, 1870  ; lang 4,90 m.
46 houten rollen ; kruihaspel
losse Vlaamse vang uit vier stukken ; wipstok
twee koppels der 16der kunstmaalstenen en een koppel 17der kunstmaalstenen. Alle drie de koppels op een  maalstoel op de stellingzolder, waarvan een koppel 16der stenen op het zuiden d.m.v. elektrische kracht wordt aangedreven. Op elektrische kracht worden nog een jacobsladder en een mengketel aangedreven.
sleepluiwerk

Overbrengingen

aantal kammen bovenwiel
aantal staven bovenschijfloop
aantal kammen spoorwiel
aantal staven steenschijfloop van het 16der koppel op het westen
overbrengingsverhouding
aantal staven steenschijfloop van het 17der koppel op het noorden
overbrengingsverhouding                                                           
64
32, steek 13,0 cm.
97, steek 10.0 cm
30
1 : 6,47 met regulateur
31
1 : 6.26 met regulateur

Versieringen

                                     fraaie met konijnenbillen bewerkte "rietplanken"
                                     eenvoudige baard, groen geschilderd met witte rand en opschrift : ANNO 1908                 

 

                                      Deze pagina is gemaakt op 18-12-2006: Tijd 22:00 uur.                                            Molen index
                                                                                                                     Laatste wijziging: 2-2-2014. Tijd: 16.37 uur